Alle boeken

Hoerenjong
Antigone's keuze
Kwikloks
De ogen van de tiran 
Middernachtzonde 
Jan zegt nooit wat
Brand in de Tikkebossen 
Adieu Benjamin
Stilstaan 
Ariadne 
Morgen dood ik een leeuw
De bende van de mol 
De winter van de Belgica 
Braam 
Tand om tand 
De huilers 
De zilverrug 


Kameleonbieb

Dian Fossey: Mama Gorilla
Arm en rijk
De grote ontgoocheling
Morgen dood ik een leeuw
Mayan en Mallerik


De ogen van de tiran


De ogen van de tiran
DE OGEN VAN DE TIRAN
D/2013/Willy Schuyesmans, uitgever/
NUR 284 308
ISBN 978-94-626-6004-5 (paperback)
ISBN 978-94-913-6190-6 (e-boek)
© Willy Schuyesmans, 2013



ePubDit boek is enkel nog verkrijgbaar als e-boek. Heb je interesse? Stuur dan een mailtje naar willy@schuyesmans.be met vermelding van de titel en ik stuur het je toe.



Thebe sterft aan de pest. Alleen koning Oedipus kan de stad redden als hij de man vindt die de vorige koning Laios heeft gedood. Dat heeft het goddelijk orakel gezegd. Oedipus spreekt een vloek uit over de moordenaar, maar beetje bij beetje lijkt die vloek op zijn eigen hoofd terecht te komen.
In dit klassieke toneelspel van Sophocles - hier als verhaal verteld - krijgt Oedipus te horen dat de noodlottige voorspelling waar hij al zijn leven lang voor op de vlucht is, toch uitkomt: hij heeft zijn vader vermoord en met zijn moeder geslapen.


Recensies

Oedipus en Antigone

Met de klassieke Griekse mythen kun je in deze tijd zowat alle kanten uit. Je kunt ze vertalen in hedendaags Nederlands en zo dicht mogelijk bij het origineel blijven; je kunt ze bewerken en hertalen voor jongeren. Imme Dros deed zowel het eerste als het tweede, met evenveel onverwacht succes. Ed Franck deed het tweede, en leverde eigentijdse literaire parels af, die zowel jongeren als volwassenen ontroeren. Of je kunt het klassieke erfgoed pogen over te dragen door het om te werken tot een parodie of een grappige conference. Patrick De Rynck heeft het laatste gedaan, en evenmin zonder succes (1). Het Grieks is op sterven na dood in ons onderwijs. Maar veel uit de erfenis van Hellas leeft nog, al was het maar omdat het eeuwen lang onze cultuur zo diepgaand heeft beïnvloed.

Vele jaren zeulde ik een schooluitgave van Sophocles' Antigone mee, doorheen al mijn universiteitsjaren en nog lang daarna, in een vergeefse poging mijn Grieks enigszins op peil te houden. Nu, bijna vier decennia en een mensenleven later, kan ik nog net Griekse opschriften lezen, maar de eenvoudigste tekst vertalen en begrijpen, gaat ver boven mijn krachten. Toch weten de verhalen uit Hellas nog te ontroeren na meer dan 2000 jaar. En dat geldt ook voor hedendaagse leerlingen, de zogezegd oppervlakkige generatie.

Didactische verwerking
In de huidige leerplannen Nederlands kan je deze twee boeken op twee plaatsen inschakelen: in het vierde jaar, wanneer de mythe op het programma staat; in het vijfde of zesde jaar, bij toneelgeschiedenis. Voor de verschillende mogelijkheden verwijzen we naar de noten hieronder.
Voor geschiedenis kan je de boeken aan bod laten komen bij de behandeling van Hellas, zo mogelijk in samenwerking met collega Nederlands. De problematiek van Oedipoes zal de jonge leerlingen misschien minder aanspreken, maar de thematiek van Antigone kan gemakkelijk naar minder tragische keuzes uit hun eigen leefwereld worden vertaald, bijvoorbeeld in de lessen "leefsleutels".
Je krijgt hier dus een ideale gelegenheid voor "normaal-functioneel" vakoverschrijdend werken.

In het verleden hebben wij voornamelijk in het vierde jaar, bij de mythe, met de vermelde verhalen gewerkt. Door leerlingentaken in complementair groepswerk, tot en met een queeste naar het verder leven van de verhalen in literatuur en muziek tot in onze tijd toe. Daarbij werd ook het internet ingeschakeld, toendertijd zowat onze eerste kennismaking met de onbegrensde mogelijkheden van dat nieuwe medium.

Voor didactische verwerking hebben wij een (persoonlijk geconditioneerde) voorkeur voor Antigone. Plicht is voor velen in deze tijd een volkomen onbekend begrip geworden. De mogelijkheden voor waardeverduidelijking liggen dus voor de hand. Voor algemene didactische achtergronden én concrete wenken verwijzen we naar de artikels op de site van de VVLG: Gelezen tijd, Concreet werken met historische romans in de klas en Wachters voor de poorten van het millennium.

Opgelet, als je leerlingen weinig ervaring hebben met waardeverduidelijking, ligt het niet zo voor de hand met het zware thema 'plicht op leven en dood' te starten. De meesten leerden de geschikte werkvormen wel reeds kennen in de lessen 'leefsleutels' in het eerste en/of tweede jaar.

Dramatisering: zoals de auteur reeds aangeeft, ligt zijn proza dicht bij de toneeltekst van Sophocles. In het verleden gebruikten we in het vierde jaar ASO en TSO voor leerlingentoneel: Hella S. Haasse, Ariadne. Je kunt beslist als oefening delen van deze prozateksten laten omzetten in toneeldialogen en laten opvoeren.

Vermelden we nog dat de auteur Willy Schuysmans een website beheert, die een ware schatkamer is voor alles wat jeugdliteratuur betreft. Hier kun je een referaat downloaden van Mark Van Bavel, die nader ingaat op een aantal aspecten voor didactische verwerking van De ogen van de tiran in de tweede graad.

Noten
- Imme Dros, Ilios. Het verhaal van de Trojaanse oorlog, Amsterdam, Querido, 1999, 227 blz.
- Ed Franck, Medea (Valentijnreeks), Averbode, Altiora, 1999, 96 blz.
- Patrick De Rynck, De knipoog van Medusa. Avonturen van Oude Grieken, Leuven, Davidsfonds/Clauwaert, 1998, 163 blz.

Jos Martens - Vlaamse Vereniging voor Leraren Geschiedenis

De ogen van de tiran : De Oedipus van Sophocles / Willy Schuyesmans

Vrije (proza-)navertelling van de tragedie van de Griekse dichter Sophocles (496-405/406 v. Chr.). Verhaald wordt de tragische ommekeer van de eens zo trotse en zelfbewuste tiran van het door de pest getroffen Thebe, die onwetend zijn vader doodde, zijn moeder huwde en door zijn obsessief handelen om de moordenaar te vinden, het noodlot oproept, hetgeen hem ten slotte tot een met vloek beladen blinde banneling maakt.
In deze bewerking zijn de dialogen van Sophocles consecutief en conscientieus omgezet in een zo hedendaags taalgebruik, dat ook de ritmiek behouden werd. De nu wat theatraal klinkende oorspronkelijke koorliederen zijn functioneel herschreven tot commentaren, geleverd door de jongelingen van Thebe. De keuze van de verhaalvorm impliceert o.a. het wegvallen van de vermeldingen van de strikte (chronologische) structuurelementen in een klassieke tragedie, doch desondanks wordt in deze compositie aan het traditionele stramien geen afbreuk gedaan. De heroïsche en majestueuze karakters van alle (ook oorspronkelijke) hoofdrolspelers zijn eveneens scherp getekend en het dramatische effect is behouden.
Een beknopte biografie van Sophocles, een toelichting en verantwoording besluiten dit verdienstelijke, toegankelijke werk. Vanaf ca. 14 jaar.
J.J.J.M Engels
Nederlandse Bibliotheek Dienst BV

De ogen van de tiran

Dit is het verhaal van Oedipus. Hij loste de buitenissigste raadsels op. Hij was machtig en menigeen was jaloers op hem. Maar hij komt in een moeras van ellende terecht; vermoordde buiten zijn weten zijn vader en huwde zijn moeder en toen dat vast stond, stak hij zichzelf de ogen uit. Daar komt hij achter omdat Thebe, de stad waarover hij regeert gebukt gaat onder de pest. De zoektocht naar de reden waarom de Goden vertoornd zijn en de stad straffen, brengt hen bij de moordenaar van hun vorige koning die nog steeds in de stad woont, namelijk Oedipus zelf.
Als je het verhaal leest, komt het erg statisch en nogal hoogdravend over. De manier waarop de inwoners van Thebe spreken, lijkt gekunsteld, houterig. De manier waarop Oedipus spreekt, klinkt theatraal; niet zoals iemand normaal spreekt. Ook de afloop is al snel voorspelbaar, voor zover hij al niet op voorhand gekend was.
Deze tragedie werd 2500 jaar geleden geschreven door Sophocles, als toneelstuk. Willy Schuyesmans vertelt het na, als verhaal. In een nawoord verduidelijkt de auteur de wereld van Sophocles, de wereld van Oedipus en hoe hij het toneelstuk heeft bewerkt.
Als je dit nawoord gelezen hebt wordt er veel duidelijk en begrijp je waarom het verhaal zo geschreven is. Het is dus beter eerst het nawoord te lezen en daarna het verhaal, want zelfs het woordje tiran heeft niet de betekenis zoals wij ze kennen.

Pluizuit

De ogen van de tiran

"Dit is het verhaal van Oedipus
Hij loste de buitenissigste raadsels op.
Hij was machtig
en menigeen was jaloers op hem.
Maar je zult zien
hoe hij in een moeras van ellende terechtkomt;
prijs daarom nooit de dag gelukkig
voor de avond is gevallen."

"De ogen van de tiran" is eigenlijk een herwerkte versie van de 2.500 jaar oude "Oedipus" van de dichter Sophocles. Het boek vertelt het tragische verhaal van de gelijknamige tiran.

De stad Thebe wordt geteisterd door de pest. De ellende die boven Thebe hangt kan slechts verdreven worden als Oedipus de man vindt die z'n voorganger, koning Laios, heeft vermoord.
Tijdens die zoektocht onthult Oedipus onbewust zijn eigen echte identiteit waardoor hij psychisch tenonder gaat.

"De ogen van de tiran" leest tamelijk vlot. Hoewel het verhaal zo'n 2500 jaar oud is, slaagt de schrijver er toch in de lezers te boeien. Toverend met beschrijvingen en treffende bepalingen slaagde Schuyesmans erin om een aangrijpend boek uit zijn pen tevoorschijn te halen.

Eva Six - Transparant - juni 2002

De ogen van de tiran

Willy Schuyesmans is niet alleen een boeiend verteller, hij is ook erg geboeid door de oude geschiedenis en de zeer menselijke verhalen daarin. Dit keer ging hij te rade bij de grote treurspeldichter Sophocles, die dit tragische verhaal 2.500 jaar geleden schreef. Het is het indroeve verhaal van Oedipus, die ongewild en onbewust in een onmogelijke situatie is terechtgekomen, zodat hem alleen nog wanhoop rest.
Het woord tiran heeft hier de oude betekenis van iemand die niet door erfenis maar door eigen verdiensten als koning werd verkozen. Het is dus eerder een eretitel en niet wat het woord later ging betekenen: een dwingeland.
Een schokkend verhaal dat ons veel leert over onszelf. Veertienjarigen zijn er weg van. (uitgeverij Averbode, 12,30 euro)

De bond - 3 mei 2002

Willy Schuyesmans leert jongeren Oedipus kennen

LIER - Prijs nooit de dag gelukkig voor de avond is gevallen, schrijft jeugdauteur Willy Schuyesmans in zijn recentste uitgave 'De ogen van de tiran'. Daarin vertelt hij het verhaal van Oedipus, een verhaal dat Sophocles nu bijna 2500 jaar geleden in Athene schreef. Het boek werd onlangs voorgesteld in de Lierse Boekhandel Van In. "Met deze vertelling heb ik slechts één doel nagestreefd:de jeugd het verhaal van Oedipus leren kennen", vertelt de auteur. Ik wou het meesterwerk dat mij al meer dan dertig jaar fascineert toegankelijk maken voor jongeren van de tweede graad.
Volgens Mark Van Bavel, voorzitter van de sectie Neder lands van de Antwerpse Universiteit Ufsia, toont Willy Schuyesmans inderdaad veel respect voor de oorspronkelijke woorden van de Griekse toneelschrijver. De kunst was om de toneeltekst in een verhaalvorm te gieten. Een aantal klassieke toneeltechnieken bleven wel bewaard.
"Leerlingen zullen zeker oog hebben voor de spanningsopbouw", vertelt Mark Van Bavel nog. "Daarbij maken ze kennis met een aantal klassieke elementen, zoals het ingrijpen van de goden in het dagelijkse bestaan en het thema van schuld en boete. Ik acht het boek bijzonder geschikt voor leerlingen van 14 jaar en ouder. Doorheen een spannend verhaal maken ze kennis met de wereld van de mythologie en met het Griekse theater."
Willy Schuyesmans is niet aan zijn proefstuk toe. Hij is in de eerste plaats journalist, maar schrijft intussen al 17 jaar lang verhalen.
GeB
'De ogen van de tiran' van Willy Schuyesmans is uitgegeven door uitgeverij Averbode en is verkrijgbaar in de Lierse boekhandel Van In. Kostprijs 12,50 euro.

(Gazet van Antwerpen, 10/4/2002)


Willy Schuyesmans, De ogen van de tiran, (Averbode, 2002)

Herwerkingen van klassieke verhalen hebben heel wat generaties kennis laten maken met 'de grote klassieke werken uit de wereldliteratuur'. De bedoeling van de auteurs was dan meestal educatief, niet in de eerste plaats literair. In hun herwerking moesten ze zich afvragen hoe dicht ze bij het origineel wilden / konden blijven door:
- het verhaal te actualiseren;
- een nieuw personage te creëren in een andere omgeving, dat zich spiegelt aan het origineel;
- het gegeven te herleiden tot de essentie, de archetypische kern;
- een verhaal te maken met meer gegevens, bv. de fabel te kaderen tegen de hele mythische achtergrond; of de voorgeschiedenis van de hoofdpersonages sterker uit te werken;
- heel kort bij het origineel te blijven naar vorm en inhoud;

Willy Schuyesmans heeft gekozen voor een navertelling die heel trouw de originele tekst volgt. Hij wil daarmee: 'Jongeren het verhaal leren kennen. Met veel respect voor het origineel: 'Ik ben geen classicus; ik ken geen Grieks', ik heb me van vertalingen bediend. Achterhalen wat de bedoeling was van de auteur is voor mij belangrijker dan wat hij zo lang geleden met een of ander Grieks woord precies bedoeld kan hebben... '
Daarbij maakt de schrijver het zich niet gemakkelijk door deze theatertekst te herschrijven voor de leeftijdsgroep van 14 jaar. Deze jongeren maken echter in de tweede graad van het middelbaar onderwijs kennis met de epische genres, onder meer met sprookje, fabel, sage en mythe. Deze herwerking lijkt ons daar dan ook op haar plaats. Maar geldt dat ook voor de thematiek van Oedipus, voor zijn klassieke opbouw, voor zijn versvorm? Vergeten we niet dat 'Oedipus' niet zo maar een klassiek stuk is. Aristoteles gebruikte het in zijn Poëtica als model van het klassieke theater.

Nu is de doelgroep van 14-jarigen gelukkig vertrouwd terrein voor de journalist, jeugdauteur Schuyesmans die de jeugdliteratuur een groot hart toedraagt. En al daarom van mij een eresaluut krijgt. - Een klassiek drama herschrijven ter lering van jongeren, het doet me denken aan de leerschool die we kregen door de levens van 'beroemde mannen' te lezen. Ook in de Oudheid gold dat als een pedagogisch principe.
Laten we eens kijken hoe de auteur de klassieke toneeltekst transformeert tot een verhaal voor de jeugd.
aanpassingen
- naast de dialogen moest de auteur kiezen voor epische overgangen tussen bepaalde scènes;
- het koor: de auteur heeft hier personages 'van vlees en bloed' opgevoerd, die 'functioneel' zijn, bv. na een korte sfeerschepping van de pest die over Thebe woedt, zien we hoe de jeugd Oedipus gaat opzoeken om hem te smeken een einde te maken aan de pest…;
- de zedenles: Prijs dus nooit de dag gelukkig voor de avond is gevallen, is een variant op wat ik in mijn De Waele - vertaling vind: Prijs zodus nooit als gelukkig enig sterveling, die nog steeds in bang verwachten uitziet naar zijn allerlaatste dag, die nog niet het levenseind bereikte zonder schrijnend leed...
- de titel en de cover: we zien Oedipus met verbonden ogen, met in de achtergrond een Griekse tempel, sober weergegeven. Het roept reminiscenties op aan 'blindheid die naar de waarheid leidt'… In de titel zit ook het woordje 'Tiran': wie het koningschap niet door erfopvolging gekregen had;
- sommige klassieke elementen worden vervangen / achterwege gelaten omdat ze te vreemd zijn voor jeugdige lezers toch zijn een aantal klassieke toneeltechnieken bewaard
de stichomythie in de sterk confronterende scènes tussen bv. Teiresias en Oedipus p. 32 -33;
ook de monologen bv. in het verhaal van Iokaste, p. 48 en de bodenverhalen zijn bewaard, bv. p. 76 de dood van Iokaste en de zelfverminking van Oedipus (de gruwel die in het Griekse theater vanuit kiesheid verhaald wordt maar niet getoond, tenzij in de pathos).
De beweging van het klassieke drama: expositio, motorisch moment, opbouw naar climax, de peripetie, de anagnousis, de catharsis en de pathos… De tragische ironie: de held die zich onwetend in zijn ongeluk stort. - Dit kon doordat de schrijver sterk bij het origineel blijft.
het register is hier en daar in vergelijking met de klassieke tekst wat verruwd. Toch valt dit wel mee en er wordt niet gespeeld op sensatie.

Hoe lezen 14-jarigen deze tekst - hoe pakt men dat in onderwijs aan?
In de tweede graad van het secundair leren leerlingen de epische genres kennen: sprookje, fabel, mythe… Ze leren ook voor het eerst begrippen en termen om een verhaal te analyseren. Deze tekst is dus in dat opzicht zeker geschikt voor de tweede graad.
Leerlingen zullen zeker oog hebben voor de spanningsopbouw. Vergeten we bij dit alles niet dat 'Oedipus' een echte whodunit is... Waarop alle technieken van de spanningsopbouw worden toegepast. De lijn van zekerheid - over twijfel - naar onzekerheid - en het zich vastklampen aan de laatste 'zekerheid', met de climax waar het verleden het heden inhaalt. De tragische held die niet inziet wat de verhalen en de tekens betekenen...
In het spannende verhaal kennis maken leerlingen kennis met een aantal klassieke elementen:
- het ingrijpen van de goden in het dagelijks bestaan van mensen; het belang van orakels;
- de twijfel aan de godsspraak, d.i. precies wat Sophocles thematiseert;
- het thema van schuld en boete: de hybris van de mens die durft te twijfelen aan het orakel....
Daar staat dan wel tegenover dat de Atheners de mythe van Oedipus kenden; zij kenden dus ook de dramatische afloop. Hier ligt een interessant verhaaltechnisch gespreksthema voor jongeren: kan iets zijn spankracht behouden als je de afloop kent? Wat moet een schrijver dan doen? Of waarom gingen die Grieken massaal naar het theater? Ze wilden zien hoe de auteur de confrontatie aanging met zijn mythische verhaalstof en met zijn houding tegenover de wet en de goden.

Conclusie
Wij denken dat 'De ogen van de Tiran' geschikt is voor leerlingen van 14 en ouder. Omdat ze doorheen een spannend verhaal kennismaken met de wereld van de mythologie en met het Griekse theater. Later kan de 'klassieke tekst' volgen en het diepere inzicht in de thematiek, de relatie tussen de personages, de bedoeling van de auteur, de opbouw en de drie eenheden van het Griekse theater.
Wij denken dat door het verhaal na te vertellen, met de wijzigingen die de auteur aanbrengt dit boek ter lezing kan aanbevolen worden aan leerlingen van de tweede graad.

Mark Van Bavel
Voorzitter van de sectie Nederlands van UFSIA / Centrum voor Didactiek
(Referaat uitgesproken op 22 maart 2002 bij de voorstelling van het boek)


Antigone's keuzeDe eerste druk
van De ogen van de tiran -
De Oedipus van Sophocles
verscheen in 2002
bij uitgeverij Altiora in Averbode
onder het wettelijk depotnummer
D/2002/39/57.
13+
Home Foto's 101 vragen ebooks Bibliografie Biografie Fanmail