 |
 |
Nieuwste boekenDe winter van de Belgica Stilstaan Antigone's keuze NatuurDe bende van de molBrand in de Tikkebossen Tand om tand Braam De huilers De zilverrug Morgen dood ik een leeuw Leven, liefde en doodStilstaanMiddernachtzonde Ariadne Jan zegt nooit wat Kwikloks Mythe en geschiedenisAriadneDe ogen van de tiran Antigone's keuze De winter van de Belgica die Keure
Dian Fossey: Mama Gorilla |
Antigone's keuze
Willy Schuyesmans leest voor uit Antigone's keuze (4'35")
 CIPAntigone's keuze Antigone van Sophocles hertaald door Willy Schuyesmans Omslagillustratie: Ludwin Schouten Vormgeving: Peer de Maeyer © Willy Schuyesmans en Davidsfonds Uitgeverij NV, 2003 64 blz. 14,5 X 22 cm NUR: 284 ISBN 90-5908-055-6 Prijs: € 14,95 Gebonden Doelgroep: vanaf 13 jaar Trefw.: Griekenland, Griekse tragedie, klassieker, liefde, dood, Antigone 'Hij zal zonder graf boven de aarde blijven liggen, ten prooi aan honden en vogels, tot zijn verscheurde lijk is weggewaaid tot stof. Dat is mijn wet.' Fragmentwat telt voor je geluk is wijsheid Toen Oedipus was weggejaagd uit Thebe begeleidde Antigone, zijn oudste dochter, haar blinde vader op zijn zwerftochten. Toen hij in Colonus stierf, keerde zij terug naar Thebe, waar ze zich verloofde met Haimon, de zoon van Kreon. In Thebe streden intussen haar beide broers Eteokles en Poluneikes om de macht. Toen ze allebei sneuvelden, werd Kreon - die de kant van Eteokles had gekozen - de nieuwe heerser. 'Lieve Ismene', sprak Antigone, 'jij bent mijn zuster. Jij deelt mijn lot. Maar zeg me: liet Oedipus ons één kwaad na dat Zeus ons voor we dood zijn, wil vergeven? Het houdt niet op. Geen vloek, geen spot of geen belediging bleef ons bespaard, zomin jou als mij. Hoorde je wat Kreon nu weer heeft verkondigd aan het volk? Je weet het niet! Heb jij dan niet de haat gevoeld die sluipend door de stad glijdt en ieder treft die als een vriend van ons bekendstaat?' |
RecensiesOedipus en AntigoneMet de klassieke Griekse mythen kun je in deze tijd zowat alle kanten uit. Je kunt ze vertalen in hedendaags Nederlands en zo dicht mogelijk bij het origineel blijven; je kunt ze bewerken en hertalen voor jongeren. Imme Dros deed zowel het eerste als het tweede, met evenveel onverwacht succes. Ed Franck deed het tweede, en leverde eigentijdse literaire parels af, die zowel jongeren als volwassenen ontroeren. Of je kunt het klassieke erfgoed pogen over te dragen door het om te werken tot een parodie of een grappige conference. Patrick De Rynck heeft het laatste gedaan, en evenmin zonder succes (1). Het Grieks is op sterven na dood in ons onderwijs. Maar veel uit de erfenis van Hellas leeft nog, al was het maar omdat het eeuwen lang onze cultuur zo diepgaand heeft beïnvloed.Vele jaren zeulde ik een schooluitgave van Sophocles' Antigone mee, doorheen al mijn universiteitsjaren en nog lang daarna, in een vergeefse poging mijn Grieks enigszins op peil te houden. Nu, bijna vier decennia en een mensenleven later, kan ik nog net Griekse opschriften lezen, maar de eenvoudigste tekst vertalen en begrijpen, gaat ver boven mijn krachten. Toch weten de verhalen uit Hellas nog te ontroeren na meer dan 2000 jaar. En dat geldt ook voor hedendaagse leerlingen, de zogezegd oppervlakkige generatie. Didactische verwerking In de huidige leerplannen Nederlands kan je deze twee boeken op twee plaatsen inschakelen: in het vierde jaar, wanneer de mythe op het programma staat; in het vijfde of zesde jaar, bij toneelgeschiedenis. Voor de verschillende mogelijkheden verwijzen we naar de noten hieronder. Voor geschiedenis kan je de boeken aan bod laten komen bij de behandeling van Hellas, zo mogelijk in samenwerking met collega Nederlands. De problematiek van Oedipoes zal de jonge leerlingen misschien minder aanspreken, maar de thematiek van Antigone kan gemakkelijk naar minder tragische keuzes uit hun eigen leefwereld worden vertaald, bijvoorbeeld in de lessen "leefsleutels". Je krijgt hier dus een ideale gelegenheid voor "normaal-functioneel" vakoverschrijdend werken. In het verleden hebben wij voornamelijk in het vierde jaar, bij de mythe, met de vermelde verhalen gewerkt. Door leerlingentaken in complementair groepswerk, tot en met een queeste naar het verder leven van de verhalen in literatuur en muziek tot in onze tijd toe. Daarbij werd ook het internet ingeschakeld, toendertijd zowat onze eerste kennismaking met de onbegrensde mogelijkheden van dat nieuwe medium. Voor didactische verwerking hebben wij een (persoonlijk geconditioneerde) voorkeur voor Antigone. Plicht is voor velen in deze tijd een volkomen onbekend begrip geworden. De mogelijkheden voor waardeverduidelijking liggen dus voor de hand. Voor algemene didactische achtergronden én concrete wenken verwijzen we naar de artikels op de site van de VVLG: Gelezen tijd, Concreet werken met historische romans in de klas en Wachters voor de poorten van het millennium. Opgelet, als je leerlingen weinig ervaring hebben met waardeverduidelijking, ligt het niet zo voor de hand met het zware thema 'plicht op leven en dood' te starten. De meesten leerden de geschikte werkvormen wel reeds kennen in de lessen 'leefsleutels' in het eerste en/of tweede jaar. Dramatisering: zoals de auteur reeds aangeeft, ligt zijn proza dicht bij de toneeltekst van Sophocles. In het verleden gebruikten we in het vierde jaar ASO en TSO voor leerlingentoneel: Hella S. Haasse, Ariadne. Je kunt beslist als oefening delen van deze prozateksten laten omzetten in toneeldialogen en laten opvoeren. Vermelden we nog dat de auteur Willy Schuysmans een website beheert, die een ware schatkamer is voor alles wat jeugdliteratuur betreft. Hier kun je een referaat downloaden van Mark Van Bavel, die nader ingaat op een aantal aspecten voor didactische verwerking van De ogen van de tiran in de tweede graad. Noten - Imme Dros, Ilios. Het verhaal van de Trojaanse oorlog, Amsterdam, Querido, 1999, 227 blz. - Ed Franck, Medea (Valentijnreeks), Averbode, Altiora, 1999, 96 blz. - Patrick De Rynck, De knipoog van Medusa. Avonturen van Oude Grieken, Leuven, Davidsfonds/Clauwaert, 1998, 163 blz. Jos Martens - Vlaamse Vereniging voor Leraren Geschiedenis Antigone's keuzeEen roman vol stof tot nadenken en discussie. Antigone verkiest de menselijke waardigheid boven politiek en gehoorzaamheid aan haar oom Kreon. Die vindt alleen gehoorzame kinderen een zegen. Voor hem is liefde waardeloos want kortstondig, opent toegeeflijk beleid de poort voor vreemden en is het beter te vallen onder de slagen van een man dan te verliezen van een vrouw.Dit boek brengt een treffende navertelling van een klassieke tragedie en nodigt de lezer uit tot nadenken over de fundamentele botsing tussen politieke wetten en de hogere waarden die een mens tot mens maken: respect, vergevingsgezindheid, zelfbeheersing, liefde, moed... Keuzelijst Jeugdboekenweek 2005. Antigone's keuzeDe Griekse stad Thebe wordt al jarenlang achtervolgd door het noodlot. Tijdens de strijd om de macht doden de broers Eteokles en Poluneikes (zonen van koning Oedipus) elkaar in een tweegevecht. De nieuwe koning (hun nonkel) verordent dat het lijk van de 'verrader' Poluneikes niet begraven mag worden, maar als prooi moet dienen voor de honden en de roofvogels. Daardoor is de schim van de dode gedoemd om eeuwig rond te zwerven. Zijn zuster Antigone wil hem echter - uit broederliefde - begraven, om hem de eeuwige rust te geven. Dat komt haar duur te staan: de koppige Kreon veroordeelt haar tot eeuwige gevangenschap. Maar zijn Haimon is verloofd met haar. Het verhaal loopt dan ook heel dramatisch af: een echte Griekse tragedie van de beroemde treurspeldichter Sophocles...Historia 2 Leerlingenwerkboek 2004. Antigone's keuzeDe nieuwe koning Kreon is genadeloos. Hij verbiedt de burgers van Thebe om Antigone's broer te begraven die gesneuveld is, omdat die zich tegen de stad had gekeerd. Kreon plaatst wachters bij het lijk. Wie Kreons bevel niet respecteert, wacht de dood. Voor Antigone telt de familieband en de wetten van de Goden. Wet en gezag kunnen haar niet tegenhouden. Ze moet en zal haar broer begraven… En dan slaat het noodlot onverbiddelijk toe.Deze toneeltekst van de Griekse tragedieschrijver Sophocles wordt door de auteur op een knappe manier herverteld; niet als toneeltekst maar als boeiend en intrigerend verhaal, die ook de lezer dwingt na te denken en een keuze te maken. Toch kan je als lezer de toneeltekst nog goed herkennen. Elke ‘scène’ wordt afgesloten door een tekst van een marktzanger die zinspeelt op het gebeurde. De karakters van Kreon, die zich harteloos opstelt tegenover zijn volk en geen tegenspraak of discussie duldt, en Antigone, die consequent haar geweten volgt, worden mooi tegenover elkaar geplaatst. Hoewel de tekst al zo’n 2500 jaar oud is, komt hij heel eigentijds over: de letter van de wet tegenover de geest van de wet; de tirannie tegenover de rede; het gewelddadig onderdrukken van meningsuiting... Achter het eigenlijke verhaal schetst de auteur nog de geschiedkundige achtergrond, die nog verduidelijking brengt over het verhaal en de schrijver ervan. Er wordt wel wat leeservaring en inleving gevraagd van de lezer, maar dit verhaal is veel toegankelijker dan De ogen van de tiran over Oedipus, eveneens een hervertelde toneeltekst van Sophocles door deze auteur. Pluizuit 10 maart 2003 Antigone's keuzeAntigone wil tegen de wil van de vorst haar overleden broer begraven, wat haar het leven kost. Deze navertelling van Antigone van Sophocles is vlot leesbaar en in modern Nederlands verteld. Toch wordt de oorspronkelijke Griekse tragedie nauwgezet gevolgd. De toneelteksten zijn grotendeels in dialoogvorm omgezet en de spreekkoren zijn vervangen door liedteksten (in dichtvorm) van een marktzanger te Thebe.Als de jongere lezer geen kennis heeft van de klassieke mythologie en/of het vorige boekje van deze auteur (De ogen van de tiran - het Oedipusverhaal) niet kent, zal het moeilijk te begrijpen zijn. Het nawoord met uitleg van de schrijver is qua woordkeus niet echt afgestemd op jongeren. Ook de thematiek, met de zelfmoorden en het levend begraven van Antigone, is niet licht verteerbaar. Aan de andere kant blijft de schoonheid van de klassieke tekst in dit mooi uitgegeven boekje bewaard en zal dit een prachtige en aangrijpende kennismaking met de Griekse tragedie zijn. Vanaf ca. 13 jaar. G. Koops Nederlandse Bibliotheek Dienst BV - Biblion 15 mei 2003 Hoe zwaar is het om een mens te zijnANTIGONE'S KEUZENa zijn navertelling van Oedipus' tragische geschiedenis wil Willy Schuyesmans met Antigone's keuze het verhaal van Oedipus' dochter Antigone toegankelijk maken voor de jeugd. In het woord achteraf verwijst hij naar zijn bron, de tragedie van Sophocles, met de uitdrukkelijke bewering dat hij de oorspronkelijke tekst met veel respect heeft behandeld. Van het drama heeft Willy Schuyesmans een verhalende prozatekst gemaakt, al komen er nog heel wat dialogen en langere monologen in het verhaal voor. De reien of spreekkoorteksten brengt de auteur hier als liederen van een marktzanger. Die geeft commentaar en beschouwingen bij wat Antigone overkomt en vertelt over verwante mythologische voorvallen. Haar twee broers, Eteokles en Poluneikes, vochten in verschillende kampen om de stad Thehe en ze sneuvelden daarbij door elkaars hand. Kreon Oedipus' oom en schoonbroer, regeert nu over de stad. Hij had de kant van Eteokles gekozen en geeft nu het bevel het lichaam van Poluneikes onbegraven te laten, ten prooi aan weer en onweer en aan wilde dieren. Poluneikes' - en Eteokles' - zus Antigone verdraagt zo'n beledigende onrechtvaardigheid niet: zij wil voor haar broer een waardige begrafenis. Dat maakt Kreon zo woedend dat hij haar ter dood veroordeelt. Niemand kan hem van zijn plan afhrengen, zelfs niet zijn zoon Haimon, die met Antigone verloofd is. Uiteindelijk kan de blinde ziener Teiresias met zijn verschrikkelijke voorspellingen Kreon doen inzien dat hij net zijn verordening ingaat tegen de wil van de goden en dat hij zijn eigen ondergang veroorzaakt. Kreon gaat nu zelf het lijk van zijn neef begraven maar hij komt te laat bij de grot waarin hij Antigone levend had laten inmetselen: Antigone heeft zelfmoord gepleegd en Haimon heeft zich bij haar lijk in zijnn zwaard gestort. Ook Kreons vrouw pleegt zelfmoord als zij de dood van haar zoon verneemt. Zo heeft Kreon in zijn dwaasheid en arrogantie het onontkoombare noodlot over zich heen getrokken. Schuyesmans maakt geen modern vertellinkje van dit oude verhaal over vorsten, edelen, wijze raadslieden en priesters. Hoe groot ook hun passie is, toch bewaren ze statigheid in hun handelen en helderheid en zin voor structuur in hun vrij uitvoerige verbale tussenkomsten. Zo lijken de personages in dit verhaal sterk op de personae dramatis in de klassieke tragedie. Dat betekent niet dat hun taal stoffig en levensvreemd is. Hun zinnen zijn eenvoudig en verstaanbaar en de naverteller legt ze ook wel eens een gewone uitdrukking in de mond als 'iemand een koekje van eigen deeg bakken' of 'je loopt er de kantjes af'. Vaak genoeg komt het ook tot een botsing tussen de nogal hooggestemde taal van de pathos bij de hoofdrolspelers en de volkse directheid en nuchterheid van gewone burgers. Zo wordt de tekst inderdaad toegankelijk voor jonge lezers, al moeten ze wel proberen zich in te leven in enigszins uitvergrote literaire personages, die toch wel meer metaforen zijn voor bepaalde opvattingen en levenshoudingen dan individuen. Dat blijkt ook uit het ontbreken van beschrijvingen: het gaat de schrijver niet om uiterlijke portretten, wel om de tekening van politieke, filosofische, ethische standpunten. Voor de hedendaagse lezer gaat het verhaal van Antigone niet zozeer over het noodlot dan wel over de keuze tussen wet en menselijkheid, tussen blinde, starre toepassing van de regels en aandacht voor menselijke gevoelens als liefde, trouw, vergevingsgezindheid, respect. Het verhaal is vrij kort: veertig pagina's over zeven hoofdstukjes proza met op het eind telkens een lied van de marktzanger. Het hele verhaal wordt omsloten door enkele verzen die meedelen dat alleen wijsheid en vroomheid de mens kunnen redden: de arrogante krijgt altijd klappen van het noodlot. De inhoud van deze korte roman kan bij jongeren aanleiding geven tot stevige discussies. Vooral Kreons uitlatingen strijken tegen de haren in: voor vaders zijn alleen gehoorzame kinderen een zegen; de liefde is waardeloos want slechts kort plezier; wie de wetten niet streng doet naleven, opent de poorten voor vreemden; het is beter te vallen onder de slagen van een man dan te verliezen van een vrouw... Overigens kunnen ook Kreons brute en arrogante vrouwonvriendelijke opvattingen tot verbaal verzet prikkelen. In een nawoord bij het verhaal geeft de auteur nog enige informatie over de dramaturg Sophocles, over de figuur van Antigone en over zijn eigen boek. Jammer dat hij voor de namen van de personages de in het Nederlands ongewone Griekse vormen gekozen heeft: wie Bacchus kent, krijgt hier met Bacchos te maken: de bekende Eurydice en Tiresias worden hier Eurudike en Teiresias. Overigens past de auteur die 'Griekse' spel1ing niet consequent toe: Kreon, Haimon, Oedipus zouden eigenlijk als Kreoon, Haimoon, Oidipus gespeld moeten worden. De schrijver ligt ook overhoop met 'hen' en 'hun' en hij laat Kreon gallicistisch beweren dat al de ellende zijn eigen fout is, alsof het hier niet veeleer ging om de schuldvraag. Al bij al lijkt de auteur wel geslaagd in zijn bedoeling. De geschiedenis van Antigone is een van de belangrijkste verhalen uit de Europese literaire traditie. Waar de oude Grieken wellicht meer getroffen werden door de verzuchting 'Hoe zwaar is het om een mens te zijn' en de uitzichtloze bewering 'Geen mens kan iets veranderen aan zijn lot', wordt de hedendaagse lezer vooral gegrepen door de behandeling hier van het fundamentele probleem van de botsing tussen de aardse politieke wet en de hogere waarden die van de mens een mens maken: respect voor de ander, vergevingsgezindheid, overstijging van driften, diepe liefde, echte moed. Dat mensen daardoor geboeid blijven, bewijzen de talrijke theateropvoeringen over Antigone's verzet tegen Kreon. Het recentste voorbeeld daarvan brengt het Kortrijkse Theater Antigone. Hun 'klassieke boterham in een plezante brooddoos', zoals ze hun enscenering van Sophocles' stuk noemen, loopt nog tot eind juni op verschillende plaatsen in Vlaanderen. Daarom is he ook goed dat jonge mensen dat verhaal onder ogen krijgen. De navertelling van Schuyesmans is alleszins een waardevolle bijdrage tot de overdracht van culturee1 erfgoed. Herman de Graef Leesidee Jeugdliteratuur 5/2003 Antigone's keuzeIn het zog van de Latin wave maakt de klassieke Griekse cultuur een prima beurt. Willy Schuyesmans vertelt in Antigone's keuze (Davidsfonds/Infodok, 63 blz., 14,95 euro) de 2500 jaar oude tragedie van Sophocles voor jonge lezers (vanaf 13 jaar). Een sterke prestatie met respect voor het origineel.Trends 28/8/2003 |