Leenrecht: de discussie!

Leenvergoeding, jazeker, maar wie betaalt?

Ik ben een lezer.

Ik verslind boeken. Ik verlaat met graagte een bibliotheek met stapels boeken. Ik lees ze niet allemaal. Ik grasduin. Ik proef, ik snoep stukjes bij beetjes. En beslis welke boeken ik echt ga lezen en/of kopen. Zou ik er minder meenemen als ik per titel 10, 15, 20 frank zou moeten neertellen? Dat denk ik wel. Ik zou dat freewheelen automatisch wat beperken. Misschien is dat op zich niet zo kwaad. Maar juist door dat ongeremde meegraaien leer ik nieuwe auteurs en genres kennen. Nogal wat aangekochte exemplaren zijn het resultaat van die ongelimiteerde snuffelbeurten. En ik ben niet de enige bibliotheekgebruiker die op die manier ontleent.

Ik ben een auteur.

Halftijds, dan. Na een reeks korte kinderverhaaltjes heb ik zin gekregen in wat werk van langere adem. Adolescentenromans. Als ik iets heb geleerd in een dozijn jaar schrijven is het dat ik er meer tijd voor wil uittrekken. Hele weken, maanden ... leeggummen. Tijd kopen dus. Want met de opbrengsten van dat schrijven alleen kom je er niet. Dan ben je blij met die leenvergoeding uit Nederland, ook al krijg je er op dit moment een verwarrende papierwinkel bij. 't Is niet echt de grote Lottopot, die Nederlandse centjes, maar vaak wel een maandje schrijftijd.

Ik ben een leesbevorderaar.

Ik wil met hart en ziel leesplezier democratiseren. Ook naar gezinnen toe voor wie dat lezen geen evidentie is. Wegens niet zoveel centen, wegens Nederlands tweede taal, wegens andere culturele achtergrond, wegens zoveel factoren. De hele boekenwereld is erg middle-class bezig en heeft weinig oog voor deze groepen. Zo komt het dat ik op een avond in de bibliotheek van Etterbeek sta, met voor me ouders uit de meest diverse groepen en een tolk of twee erbij. En ik ben er zeker van dat geen van de aanwezige ouders die we willen stimuleren om mee te lezen, voor te lezen, samen verfilmde prentenboeken te bekijken... nog een voet in die bibliotheek zet als er een lidgeld en een bedrag per boek gevraagd wordt. Op dit moment staat de bieb voor hen voor vriendelijke en vooral gratis dienstverlening. Ik denk dat we er in Vlaanderen inzake democratisering van het bibliotheekgebruik nog lang niet zijn en dat voor veel milieus die ondersteunende gratis dienstverlening nog jarenlang nodig blijft.

Ik ben een leraar.

Ik probeer (toekomstige) bibliothecarissen warm te maken voor het vak, met name voor het onderdeel literatuur en jeugdliteratuur. Ik zie jaar na jaar mensen op bijscholing komen die met veel hart voor hun werk in hun bibliotheek woekeren met de middelen die hen ter beschikking staan. Die het werk van Vlaamse auteurs promoten, vaak niet dankzij de hen ter beschikking gestelde middelen, maar ondanks. Ik hou mijn hart vast als de leenvergoeding uit de kas van die openbare bibliotheken moet komen.

Ik ben een schizofreen mens.

Maar dat had U al in de gaten. Ik pendel heen en weer tussen argumenten en posities. Natuurlijk heeft een auteur recht op een vergoeding als zijn werken worden uitgeleend. De vraag is alleen: wie betaalt? Naar mijn mening mag dat niet de bibliotheek of de bibliotheekgebruiker zijn, maar is dit een taak van de overheid, die de beschikking krijgt over de cijfers van de Vlaamse bibliotheken Ik vind dat de overheid hierin een zeer ruime bijdrage moet leveren, ter ondersteuning van enerzijds het democratisch bibliotheekwerk en anderzijds de literaire productie. Dat die bijdrage ruimer moet zijn dan ze totnogtoe is, maakt elke vergelijking met het buitenland duidelijk.

Marita de Sterck