Liturgie is het natuurlijke kader waarin gregoriaanse muziek thuishoort. Het is het geheel van lezingen, gebeden en handelingen die samen de christelijke eredienst uitmaken. Die hele eredienst is georganiseerd in een aantal dagelijkse riten. Hoogtepunt van die dagelijkse liturgie is de mis, ook wel de eucharistieviering genoemd. Deze viering is bedoeld voor alle gelovigen en bestaat in wezen uit een symbolische maaltijd waarbij het kruisoffer van Christus hernieuwd wordt in de gedaante van brood en wijn. Het officie is het dagelijkse koorgebed, verdeeld over dag en nacht, waarmee monniken en priesters God loven. Mis en officie zijn ingebed in het kerkelijk jaar, dat enerzijds is opgebouwd rond de drie hoogfeesten van Kerstmis, Pasen en Pinksteren, anderzijds rond de heiligenkalender.
¶In de prille kerk had de plaatselijke bisschop grote vrijheid bij het organiseren van de liturgie, al tekenen zich dan al duidelijk twee vaste onderdelen af: de verkondiging en de lofprijzing. Paus Gregorius de Grote (540-604) bracht voor het eerst orde in de verscheidenheid. Het is in die eerste eeuwen van de Romeinse ordo dat het gregoriaans haar hoogdagen beleeft en haar grootste bloei kent. Pas in de latere middeleeuwen, als het gregoriaans in verval raakt, worden allerlei fantasietjes toegevoegd, zoals de tropen en de sequenties. Het is ook de tijd dat de zogenaamde liturgische drama's, een soort toneelstukjes rond het kerst- of paasgebeuren, die vaak in de kerk of buiten op de trappen werden opgevoerd. Het concilie van Trente, gehouden van 1545 tot 1553, snoeit al die uitwassen weg en bevestigt in grote lijnen de Romeinse ordo. Maar ook de Tridentijnse ordo is een kind van zijn tijd en wijkt op veel punten af van de vroege middeleeuwse gebruiken. Paus Pius X deed in 1911 al een eerste poging tot restauratie, waarbij vooral het officie ingrijpend gewijzigd werd. In 1955 nam men de Goede Week-liturgie (de Goede Week is de week voor Pasen waarin het lijden van Christus herdacht wordt) onder handen. Het Tweede Vaticaans Concilie (1962-1965) legde een nieuwe Ordo op, maar in 1984 besloot de Congregatie van de Goddelijke Eredienst de viering van de Tridentijnse misliturgie onder bepaalde voorwaarden weer toe te staan. Een zeer verbreide misvatting is dat het Tweede Vaticaans Concilie het gregoriaans afgeschaft zou hebben. Niets is minder waar.
¶Het hoogtepunt van de dagelijkse liturgie is de mis. Deze viering heeft dan ook al een lange ontstaansgeschiedenis achter de rug. De mis zoals we die vandaag kennen, kent een strakke indeling met een vast en een veranderlijk gedeelte. De teksten van het vast gedeelte, het zogenaamde Ordinarium zijn vaak al in het vroegste christendom ontstaan en omvatten aanroepingen, lofzangen en een geloofsbelijdenis. De teksten van het veranderlijk gedeelte, het Proprium komen grotendeels uit de bijbel.
¶Het officie is de dagelijkse lofzang, het koorgebed van de monniken. Het is ingedeeld in een nachtofficie en een dagofficie. De achterliggende gedachte was dat God dag en nacht geloofd moest worden. Ook priesters bidden het officie, hun brevier, in stilte. Maar het komt pas echt tot zijn recht als het gezongen wordt. Helaas gebeurt dat steeds minder. In sommige abdijen is het gregoriaans gezang vervangen door gezangen in de volkstaal, in andere wordt het officie recto tono, op één toon gezongen. In andere beperkt men het gregoriaans tot enkele officies of alleen op feestdagen. Toch zijn er nog abdijen waar het koorgebed nog dagelijks gezongen wordt.
¶Het kerkelijk jaar wordt op twee manieren ingedeeld. De belangrijkste indeling is het Proprium de Tempore, het eigene van de tijd, met de drie kringen rond de hoogfeesten van Kerstmis, Pasen en de tijd na Pinksteren. Een tweede indeling, het Proprium de Sanctis of het eigene der heiligen, loopt daar doorheen en viert de feesten van de heiligen. Beide indelingen kunnen elkaar aanvullen, maar ook overlappen. Soms kan een feest uit de ene kring dat uit de andere verdringen. Overigens heeft ook niet elke heilige zijn of haar eigen misformulier. Ze putten dan uit de gemeenschappelijke gezangen van het Commune Sanctorum, het gemeenschappelijke van de heiligen.