| |
Gregorianist Fred Schneyderberg overleden
 Op woensdag 26 november 2003 om 14.50 uur overleed Fred Schneyderberg na een slepende ziekte. In zijn laatste momenten werd hij bijgestaan door zijn broer Fons en door huisvriend Frans Mariman en diens vrouw Lucia. De gregoriaanse gemeenschap verliest in hem een gedreven onderzoeker.
Ik vergeet nooit mijn eerste ontmoeting met Fred Schneyderberg. Het was in het najaar 1991 in Westerlo waar de allereerste Cursus Gregoriaans van start ging. Ik kreeg toen nog geen les van hem, maar zijn verschijning in de koffiekamer tijdens de pauzes en vooral de verhalen van de derdejaars die al wel les van hem kregen, zorgden ervoor dat wij spoedig naar hem opkeken als naar een buitenbeentje, een docent buiten categorie.
Het jaar daarop - de cursus was inmiddels naar Drongen verhuisd - kreeg ik voor het eerst les van hem. Hij werd geacht ons te begeleiden bij onze eerste stappen in de semiologie. Enigszins verbluft keken wij die eerste lessen aan tegen een hyperkinetische cabaretier die van links naar rechts door de klas sprong, karrenvrachten transparanten door de overheadprojector joeg en - schijnbaar allicht - van de hak op de tak door de leerstof hinkte.
 Hij betrok letterlijk alles bij het gregoriaans, legde de tetrachorden uit met behulp van zijn legendarisch geworden blokkendoosje, holde met de hele klas naar een zaaltje waar een sinds jaren niet meer gestemde piano stond waarop hij ons liet voelen wat boventonen waren of legde het schuiven van de halve tonen uit aan de hand van het zogenaamde Oud-Heverlee-effect. Net zoals hij zich tijdens een van zijn wandelingen met Frans Mariman in diens woonplaats Oud-Heverlee langs een smal weggetje onmogelijk staande kon houden op een smalle richel tussen twee modderige, diepe karrensporen, zo aarzelde de halve noot in het gregoriaans voortdurend tussen si en sa.
Veel van mijn klasgenoten werden wanhopig van zijn lessen, die schijnbaar geen enkele structuur hadden en de vloer aanveegden met alle pedagogische principes. Maar ikzelf was laaiend enthousiast over zijn manier van lesgeven, want hij liet ons als in een roes kennismaken met de meest onvermoede vergezichten in het gregoriaans en door hem liet de muziek het achterste van haar tong zien. Ik ben hem daar dankbaar voor.
Fred Schneyderberg ging zich intussen steeds meer verdiepen in de invloed van de verschuiving van si naar sa en omgekeerd op de toonaard in het gregoriaans. Dat zou uiteindelijk leiden tot Tonans, het door hem bedachte Tonale Analyse Systeem waarmee hij de tonaliteit van een gezang tot op het bot kon ontleden. Dat stelde hem bijvoorbeeld in staat door computeranalyse uit te maken of een bepaald gezang gregoriaans dan wel gallicaans van oorsprong was. Gelukkig heeft hij een groot deel van die kennis de laatste jaren doorgegeven een beperkte groep geïnteresseerden.
 Eén keer ben ik bij hem thuis geweest op zijn bescheiden appartementje in Oss voor een interview met hem voor Eos Magazine over het gebruik van de computer bij muziekanalyse. In zijn kleine doorrookte kamer hebben we uren gepraat en liet hij me kennismaken met zijn fabelachtige gregoriaanse bibliotheek. Als niet-roker was het voor mij een zware beproeving, die ik echter graag doorstond omwille van zijn zo boeiende discours.
Fred Schneyderberg was een kettingroker en dat is hem uiteindelijk ook fataal geworden. Toen drie jaar geleden longkanker bij hem werd vastgesteld, wist hij dat het niet lang meer kon duren. Daar werd hij niet fatalistisch van, maar wel gehaast. Hij wilde zijn kennis doorgeven zolang dat nog kon. Op 1 mei 2000 gaf hij in Oosterhout een eerste lezing over zijn zoektocht naar het Gallicaans met o.a. de methode die Finn Egeland Hansen had ontwikkeld in The Grammar of Gregorian Tonality. Op 6 januari en 24 februari 2001 gaf hij in Den Bosch een seminarie Tonans. Daaruit groeide een kleine studiegroep die zich intussen verder heeft verdiept in het levenswerk van Fred en ook vastbesloten is die kennis uit te dragen.
Het is de grote frustratie van Fred Schneyderberg geweest dat hij niet eens musicoloog was, maar slechts computeranalist. Toch heeft hij wellicht dieper gegraven in die donkere randgebieden van de muziek zoals de tonaliteit dan menig professor. Het weze hem gegund dat zijn levenswerk, zij het dan posthuum, blijvend zal bijdragen aan de verdere studie van het gregoriaans.
Hij ruste in vrede.
Fred Schneyderberg wordt begraven op woensdag 3 december om 13.30 uur in de kapel van de St.-Barbarabegraafplaats, St.-Barbaraweg, 6, Den Haag.
Willy Schuyesmans
Foto's: Bart Guns
|